wildplukken-uit-het-seizoen-

Wilde planten: paardenbloem en brandnetel

23 maart 2021

Vandaag willen we een kijkje met jullie nemen naar de kant van de weg, de slootrand en het verlaten bouwterrein. Want daar groeien nietsvermoedend een aantal wilde planten die gratis en voor niets hun superfood kwaliteiten aan iedereen aanbieden. Er zijn veel van dit soort planten, maar we kijken in deze blog naar twee van de bekendste: de paardenbloem en de brandnetel. Beide zijn sterke onkruidsoorten waar niemand omheen kan: op de meest arme  en bewerkte stukken grond komen zij vaak pionieren, tot wanhoop van veel tuiniers.

Ook worden paardebloem en brandnetel al eeuwenlang gebruikt door natuurgenezers voor hun voedzame en geneeskrachtige kwaliteiten. De laatste tijd zijn hun reinigende en voedende potentie ook opgevallen aan de wereld van health food.

Zowel paardenbloem als brandnetel hebben zuiverende kwaliteiten: beide zijn urineafdrijvend. Van paardenbloem wordt gezegd dat deze de lever reinigt en brandnetel het bloed. Wat hebben deze planten jou te bieden? In deze blog nemen we je mee langs de volgende onderwerpen:

Weetjes Brandnetel

brandnetel

– Brandnetels Latijnse naam is Urtica Dioika. Uro is het Griekse woord voor urine: brandnetel is namelijk vochtafdrijvend.
Brandnetel wordt waarschijnlijk al meer dan 8000 jaar door mensen gecultiveerd.
– Brandnetelvezels zijn sterk en worden al eeuwen gebruikt voor papier, sterk touw, draad en duurzame stoffen.
– Brandnetel is ook een goede natuurlijke donkergroene verfstof
– Brandnetel is een goede bodemverrijker en is ideaal voor op de compost (beter zonder zaad) of in een “compost smoothie”
– Het schijnt dat tijdens de beruchte Ierse hongersnood er mensen waren die jarenlang overleefden met nauwelijks ander voedsel dan brandnetels.
– De Tibetaanse heilige Milarepa zou tijdens zijn grotretraite niets anders hebben gegeten dan brandnetels. Uiteindelijk was hij zowel verlicht als groen.
– Het prikken van brandnetels mag dan vervelend zijn, maar werd en wordt door allerlei volksgeneestradities ook gebruikt voor het genezen van onder andere arthrose, verlamming en koude voeten.

Weetjes paardenbloem

– Paardenbloems Latijnse naam is Taraxacum officinale. Taraxacum lijkt uit het Arabisch te komen voor bittere plant. Officinale is het Latijnse toevoegsel voor een geneesmiddel. Het Engelse woord dandelion is een verbastering van het Franse dent-de-lion (leeuwentand). Een andere Franse naam voor het plantje is pissenlit (plas-in-bed).

Voedingsstoffen 100 gram rauwe Brandnetel (in de lente)

Calorieën36,5 
Eiwit6,3 g 
Vet1,4 g 
Voedingsvezel9,7 g27% ADH
Vitamine A11403 IU321% ADH
Vitamine A als Beta Caroteen7860 IU 
Vitamine C0,5 mg1% ADH
Calcium318 mg           31% ADH
Ijzer2,5 mg20% ADH
Natrium87,7 mg 

Bron: [1]

Voedingsstoffen 100 gram rauwe Paardenbloem (in de lente)

Calorieën45 Kcal2%
Protein2.70 g5%
Vet0.70 g3%
Voedingsvezel3.50 g9%
Vitaminen  
Folaten27 µg7%
Niacine0.806 mg5%
Pantotheenzuur0.084 mg1.5%
Pyridoxine0.251 mg19%
Riboflavine0.260 mg20%
Thiamine0.190 mg17%
Vitamine A10161 IU338%
Vitamine C35 mg58%
Vitamine E3.44 mg23%
Vitamin K778.4 µg649%
Electrolyten  
Natrium76 mg5%
Kalium397 mg8%
Mineralen  
Calcium187 mg19%
Ijzer3.10 mg39%
Magnesium36 mg9%
Mangaan0.342 mg15%
Fosfor66 mg9%
Selenium0.5 mg1%
Zink0.41 mg4%
Phyto-nutrienten  
Caroteen-a363 µg
Caroteen-ß5854 µg
Crypto-xanthine-ß121 µg
Lutein-zeaxanthine13610 µg

Wat zijn gezondheidsvoordelen van paardenbloem en brandnetel?

Paardenbloem en brandnetel hebben een scala aan geneeskrachtig en voedingsondersteunend potentieel. Paardenbloem wordt al eeuwen gebruikt in geneestratdities zo divers als die van Rusland, Turkije, China, Mexico en India. Paardenbloem werd in die tradities geëerd voor zijn kracht om leverkwalen te genezen en werd ook ingezet bij type 2 diabetes, maar ook bij het genezen van huidkwaaltjes en blaren. Tegenwoordig zijn deze effecten ook uitgebreid wetenschappelijk onderzocht. [2], [3], [4].

De antioxidatieve kwaliteiten van paardenbloemblad, –bloem en -wortel zijn ook uitgebreid onderzocht. De plant zou oxidatieve stress tegengaan door verschillende kwaliteiten. Dit heeft onder andere te maken met het aanvallen van vrije radicalen, de aanwezigheid van bio-actieve componenten zoals luteoline, coumarinezuur en flavonoïden en met het afstaan van waterstof-atomen. [4]Deze eigenschap maakt paardenbloem een potentieel goede plant bij het voorkomen van kanker en andere serieuze ziektes die te maken hebben met oxidatieve stress. Tegenwoordig is paardenbloem veel onderzocht als potentieel geneesmiddel bij diabetes type 2, omdat het de bloedsuikerspiegel omlaag brengt.

De bittere componenten taraxacine and taraxacerine zijn waarschijnlijk de oorzaak dat paardenbloem verantwoordelijk is geweest voor de genezing van lever- en galblaas aandoeningen. [4] Ook heeft de plant een ontstekingsremmende werking en is aangetoond effectief geweest bij het genezen van een onsteking van de alvleesklier. [5]

Brandnetel

Brandnetel is een echte heksenplant en werd sinds oudscher voor een bijna ongeloofwaardige verscheidenheid aan kwaaltjes gebruikt. Volgens kruidendkundige Susun Weed kan brandnetel (sterke thee, sap of soep) helpen bij het genezen van bloedingen en abcessen, maag- en darmproblemen, nierziektes, longziektes, chronische vermoeidheid, onvruchtbaarheid, allergieën, hoge bloeddruk, rheuma en huid- en haarproblemen. Brandnetelzaad zou schildklierproblemen aanpakken en volgens traditie een tegengif zijn tegen een aantal giftige planten en dieren-beten.

De wetenschap bevestigt dat brandnetel een goede wondgenezer is: ze heeft een bloestollende en wondhelende werking. [6] In Mexico worden zowel paardenbloem als brandnetel al lang gebruikt als medicijn tegen rheuma en spierontstekingsziektes. Volgens een Mexicaans onderzoek zijn beide planten ook werkzaam bij het tegengaan van de vermeerdering van het gevaarlijke tropische dengue virus. [7] Een Iranees onderzoek toonde aan dat, net als de paardenbloem, ook de brandnetel behulpzaam is bij het neutraliseren van de bloedsuikerwaarde en bij het tegengaan van oxidatieve stress en onsteking. Ook andere risicofactoren die bij diabetes type 2 kunnen leiden tot hartproblemen, werden door brandnetel geneutraliseerd. [8]

Er is veel wetenschappelijk onderzoek gedaan naar de werkzaamheid van brandnetel tegen kanker, met name darm-, borst-, maag-, long- en prostaatkanker. De plant bevat een scala aan anti-oxidatieve kwaliteiten die vrije radicalen tegengaan. Daarnaast zijn ook de cytotoxische werking tegen kankercellen aangetoond: brandnetelextracten zorgen voor de afsterving van kankercellen en gaan ook de celdeling van kankercellen tegen bij verschillende soorten tumoren. [9]

Is paardenbloem en brandnetel gevaarlijk?

Volgens Susun Weed is er geen mogelijke overdosis van paardebloem. Volgens de wetenschap is paardenbloem niet-giftig wegens de afwezigheid van schadelijke alkaloïden [10]. De brandnetel geeft uitwendige irritaties die meestal niet langer dan een paar uur duren. Inwendig is er een zeer kleine kans op negatieve bijwerkingen zoals irritatie in het verteringsstelsel en misselijkheid. De meeste mensen kunnen gedroogde of verse gekookte, gesapte en fijngemalen  brandnetels echter probleemloos eten. Er is wel een Nieuw Zeelandse brandnetelsoort, urtica ferox, die zo giftig is dat slechts een paar haren genoeg zijn om een cavia te doden.

Zijn paardenbloem en brandnetel gezond?

Paardenbloem en brandnetel zijn ontzettend gezond. Ze bevatten beide een groot scala aan bio-actieve stoffen, vitamines en mineralen. Beide planten worden al eeuwenlang gebruikt in allerlei werelddelen voor het genezen van verschillende ziektes. Nu worden deze breed-inzetbare geneeskrachtige kwaliteiten ook door de Westerse wetenschap bewezen.

Bovendien zijn paardenbloem en brandnetel gezond, omdat je lekker de buitenlucht in moet om ze voor je salade of sapje te verzamelen: dat scheelt weer een stress-vol bezoekje aan de supermarkt. En ze zijn nog gezond voor je portemonnee ook.

Hoe worden wilde planten gebruikt in natuurgeneeskunde/sjamanisme?

In andere culturen dan de nu dominante Westerse wordt heel de wereld ervaren als intelligent, levend en handelend. Dit geldt niet alleen voor dieren en planten, maar vaak ook voor dingen. Alles heeft een rol, een energie en vaak ook een ‘spirit’ of geest. In veel culturen worden planten geëerd om hun wijsheid en intelligentie. Veel natuurgenezers zeggen dat ze rechtstreeks met de plant zelf communiceren.

Dit is aannemelijk. Bijvoorbeeld voor het medicijn ayahuasca worden twee ‘willekeurige’ planten gebruikt uit het Amazone-regenwoud, een ecosysteem met miljoenen verschillende planten. Hoe wisten de sjamanen dat ze deze twee planten, die op zichzelf geen enkel bijzonder effect hebben, met elkaar moesten combineren?

Respect voor de plant en diens krachtige spirit is voor natuurgenezers cruciaal. Je kan bijvoorbeeld je respect en dankbaarheid tonen door als je een plant plukt of oogst, zelf een van je eigen haren achter te laten als offer. Andere manieren om deze verbinding te maken is door rookoffers of door voor de plant te zingen.

Als Westerlingen zijn we gewend om de materiële wereld als levenloos of als ding te zien. We zien de dingen- en plantenwereld vaak vooral in termen van onze eigen behoeftes: kunnen wij het consumeren? In de sjamanistische tradities is deze houding niet acceptabel en is het zaak om elk plantje te behandelen met hetzelfde respect als je je eigen lichaam of het lichaam van je kind behandelt.

Volgens kruidkundige Susun Weed helpt de brandnetel ons bij deze reis naar respect: als we de brandnetel heel aandachtig plukken, worden we volgens Weed niet gestoken en kunnen we het plantje zonder handschoenen aanpakken. Probeer het eens uit…

Hoe oogst je wilde planten?

De meest geneeskrachtige en gezonde planten zijn juist diegene die het meeste voorkomen: dit zijn de sterke planten die met hun krachtige wortels zelfs uit arme grond veel mineralen kunnen toveren.
Voor paardenbloem en brandnetel hoef je niet ver te zoeken. Wel is het verstandig om geen planten te oogsten die aan de rand van akkers groeien vanwege het gebruik van chemische pesticiden. Ook de planten langs drukke wegen kun je beter vermijden en als je in de stad plukt, gebruik dan je boerenverstand en pluk niet uit een hondenpoepperkje. Was alles wat je op hond-hoogte plukt altijd extra goed.

Brandnetel kan je het gehele jaar oogsten, maar is het voedzaamst in de vroege lente; februari of maart. De bladeren en wortels van de paardenbloem zijn idem dito het rijkst in de vroege lente voor de bloei. Als het veld geel kleurt kan je de bloemen oogsten voor sap of salade: ze zijn ook het hoofdingrediënt voor de klassieke paardenbloemwijn. Later in de herfst kan de wortel van de paardenbloem weer goed geoogst worden, maar heeft nu andere moleculaire kwaliteiten.

Voor brandnetel kan je handschoenen gebruiken, maar als je je avontuurlijk voelt kan je het ook eens zonder proberen. Zeker in de eerste lentedagen is brandnetelprik goed voor de doorbloeding van koude handjes! Neem een grote linnen tas mee en vang je oogst erin op. Zeg af en toe een woord van dank. Brandnetel laat zich erg goed drogen (bijvoorbeeld voor thee); paardenbloem kan beter direct geconsumeerd worden of gebruikt in een tinctuur.

Hoe kunnen wilde planten in sapjes gebruikt worden?

De meeste eetbare wilde planten kunnen gewoon door de juicer. In het geval van paardenbloem zou je de wortels, het blad en de bloemen allemaal kunnen juicen. Bij elke wilde plant verschilt het welke delen wel en welke niet eetbaar zijn, en verschillende plant-delen hebben verschillende geneeskrachtige kwaliteiten. Doe daarom goed onderzoek.

David Wolfe sap

Wij gebruiken paardenbloemblad en brandnetel in ons sapje Wild. Daarin vind je tevens wilde duindoorn, hennepblad en andere spannende ingrediënten zoals raapsteel. Hoewel we ons sapje van harte aanbevelen, is het misschien niet zo makkelijk thuis te maken, omdat het nogal wat ongebruikelijke ingrediënten bevat. Daarom geven we je hierbij een versimpelde versie van een supergezond groen sapje:

Ingrediënten:

  • twee stengels bleekselderij
  • een halve komkommer
  • een halve geperste citroen
  • een flinke hand paardenbloemblad of brandnetels
  • een of twee groene appels

Was je verse oogst goed en snijd bleekselderij, komkommer en appels in kleinere stukken. Voer al dat groen aan de juicer, pers je halve citroen erbij en klaar is je supergezonde sapje.

Conclusie

We zijn bijna zover om te beweren dat je al je dure superfoods in het vervolg wel in het schap kan laten liggen. Misschien kan je voortaan beter aan de blaadjes tussen je stoeptegels peuteren om je ontbijtsmoothie te verrijken. Brandnetel en paardenbloem zitten boordevol voedingsstoffen en gezondheidsvoordelen en ze staan in een rijke traditie van gebruik op Europese bodem. Meer “local” ga je het niet krijgen, dus. Bovendien is het eten van wilde planten avontuurlijk en kan het niet zonder het oer-gevoel van zelf naarbuiten gaan om je eigen eten te zoeken. Dat geeft een hele andere dimensie aan je sapje, beloofd!